.::هیئت امنا ::.

::هیئت امنا صفحه اصلی

جايگاه هيأت‌هاي امنا در ساختار جديد وزارت علوم, تحقيقات و فناوري

پس از شكل گيري وزارت علوم و آموزش عالي در سال 1346, نخستين قانون هيأت‌هاي امناي مؤسسات آموزش عالي دولتي (دانشگاه‌ها) در اسفند ماه 1350 از تصويب مجلسين وقت گذشت. در اين قانون موضوع شناسايي وهويت ويژه دانشگاه و دورنگهداشتن آن از تار‌و‌پود ديوان سالاري متمركز و بازدارنده بخوبي مورد توجه قرار گرفته بود.

وظايف قانوني تعيين شده براي هيأت امنا به گونه‌اي بود كه دستيابي به اهداف دانشگاه را ميسر مي‌ساخت بعد از گذشت متجاوز از 12 سال توقف در اجراي قانون بر اثر روي دادهاي انقلاب اسلامي برنامه ريزان و خط‌مشي گذاران آموزش عالي به اين نتيجه رسيدند كه بايد در نحوه اداره امور دانشگاه‌ها براي پيشبرد اهداف آموزش عالي توجه به عمل آيد و دانشگاه‌ها بايد از اختيارت تصميم‌‌گيري و خط‌مشي گذاري براي اداره امور برخوردار‌ گردند. همه عوامل و متغيرها موجب شد تا موضوع احياء و بازنگري نهاد هيأت امنا به صورت قانوني از سوي شوراي عالي انقلاب فرهنگي تصويب و با تركيب و وظايف قانوني جديد به شرح زير به وزارت فرهنگ و آموزش عالي ابلاغ گردد.

تركيب هيأت هاي امنا

1- وزير

2- رئيس مؤسسه

3- 4 يا 6 تن از شخصيت‌هاي علمي و فرهنگي و يا اجتماعي, محلي و كشوري كه نقش مؤثري در توسعه و پيشرفت مؤسسه داشته باشند (حداقل 2 تن از آنان اعضاي هيأت علمي دانشگاه‌ها باشند).

4- وزير و يا نماينده وزير برنامه و بودجه وقت (معاون رئيس جمهور و رئيس سازمان مديريت و برنامه ريزي در حال حاضر).

وظايف مصوب از سوي شوراي عالي انقلاب فرهنگي

الف: تصويب آيين نامه داخلي

ب: تصويب سازمان اداري براساس ضوابطي كه به پيشنهاد وزارتخانه‌هاي مربوز با هماهنگي سازمان امور اداري و استخدامي به تصويب شوراي عالي انقلاب فرهنگي خواهد رسيد.

ج: بررسي و تصويب بودجه مؤسسه كه از طريق رئيس مؤسسه پيشنهاد مي‌شود.

د: تصويب بودجه تفصيلي مؤسسه.

ح: تصويب حساب و ترازنامه مؤسسه.

و: تصويب نحوه وصول درآمدهاي اختصاصي و مصرف آن.

ز: تعيين حسابرس و خزانه دار براي مؤسسه.

خ: كوشش براي جلب كمك‌هاي بخش خصوصي و عوايد محلي, اعم از نقدي, تجهيزاتي, ساختماني با رعايت ضوابط مصوب شوراي عالي انقلاب فرهنگي.

ط: تصويب آيين نامه‌هاي مالي و معاملاتي كه بر حسب مورد پس از تاييد وزارتخانه مربوط قابل اجرا مي‌باشد.

ي: پيشنهاد ميزان فوق‌العاده‌هاي اعضاي هيأت علمي و غير هيأت علمي (كارشناسان و تكنسين‌ها) كه بر حسب مورد پس از تاييد وزارتخانه‌هاي فرهنگ و آموزش عالي و بهداشت و درمان و آموزش پزشكي قابل اجرا مي‌باشد.

ك: تعيين نحوه اداره واحدهاي توليدي, خدماتي, كارگاهي و بهداشت و درماني مؤسسه در چارچوب ضوابطي كه به تصويب هيأت وزيران خواهد رسيد.

ل: تعيين ميزان پرداخت حق التحقيق, حق التدريس, حق الزحمه, حق التأليف و نظاير آن.

م: بررسي گزارش مؤسسه كه از طرف رئيس مؤسسه ارائه مي‌شود.

ن: تصويب مقررات استخدامي اعضاي هيأت علمي مؤسسه كه به منظور هماهنگي پس از تأييد وزارتخانه مربوط قابل اجرا خواهد بود.

عملكرد هيأت‌هاي امنا: دستاوردها و تنگناها

با توجه به مسير قانوني و تركيب و وظايف تعيين شده و رسالت‌ها و وظايف و ساختار هيأت‌هاي امنا اينك به عملكرد و دستاوردهاي هيأت‌هاي امنا در طي 10 سال گذشته مي‌پردازيم.

از ميان دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالي و پژوهشي كه با تصويب قانون فوق‌الاشاره زير چتر شمول قانون هيأت‌هاي امنا قرار مي‌گيرند متجاوز از 50 مؤسسه تحت نظارت مستقيم وزارت علوم, تحقيقات و فناوري هستند. رياست عاليه كليه هيأت امناي دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالي و پژوهشي با وزير علوم, تحقيقات و فناوري است. لذا به منظور ايجاد هماهنگي و برقراري وحدت رويه تصميم گرفته شد تا تعدادي از دانشگاههاي داراي هيأت مميزه, هيأت امناي مستقل داشته باشند و بقيه دانشگاهها به صورت منطقه اي اقدام به تشكيل هيأت امنا نمايند, مشروح طبقه بندي هيأتهاي امنا در جدول پيوست آمده است.

به لحاظ تعداد و پراكندگي هيأتهاي امنا و با توجه به وظايفي كه طبق قانون جهت هماهنگي و تاييد مصوبات از طرف شوراي عالي انقلاب فرهنگي و قانون مصوب مجلس شوراي اسلامي به وزير علوم, تحقيقات و فناوري محول گرديده است و با عنايت به نقش ستادي وزارت در زمينه سياست گذاري و برنامه ريزي, تشخيص اولويتها, پشتيباني, هماهنگي و نظارت و ارزيابي و به منظور هماهنگي و ايجاد وحدت رويه شورايي به نام شوراي هماهنگي هيأتهاي امنا به عنوان بازوي هماهنگي و كارشناسي همه هيأتهاي امنا در وزارت تشكيل و عمل مي‌كند. اعضاي شورا تركيبي از دبيران منتخب از تعدادي هيأتهاي امنا و روساي كليه كميسيونهاي دائمي هيأتهاي امنا و معاونان وزارت (كه اكثراً روساي كميسيونها هستند) مي‌باشد.

هيأتهاي امنا بعد از تاسيس و شكل گيري قانوني در مجموع متجاوز از 18 جلسه در دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي و پژوهشي تشكيل داده‌اند.

عملكرد اين هيأت‌ها در واقع تصميم گيري, خط مشي گذاري درباره اساسي ترين فعاليت‌هاي آموزشي, پژوهشي, سازماني و اداري و مالي و استخدامي دانشگاه‌ها بوده است, كه به عنوان نمونه به پاره اي از مهمترين مصوبات اين هيأت‌ها در طي 10 سال گذشته و به صورت انتخابي اشاره مي‌كنيم.

دستاوردهاي هيأت‌هاي امنا

1- بررسي و تصويب آيين نامه و طرز كار داخلي هيأت‌هاي امنا.

2- ساماندهي و تشكيل كميسيون دائمي هر يك از هيأت‌ها امنا و مناطق با هدف انجام بررسي هاي اوليه و مطابقت كارشناسي موضوعات مطروحه در دستور كار هيأت‌ها امنا.

3- تدوين آيين نامه هاي حق التدريس, حق التحقيق, حق التأليف و ترجمه و بازنگري در ميزان حق الزحمه هر يك از موارد فوق

4-بررسي و تصويب فوق العاده مديريت اعضاي هيأت علمي كه در مشاغل مديريتي دانشگاه‌ها فعاليت دارند براساس سقف تعيين شده از سوي هيأت محترم دولت.

5- تجديد نظر لازم در آيين نامه ارتقاء اعضاي هيأت علمي كه بر اساس آن اعضاي هيأت علمي مي‌توانند به مراتب استادياري, دانشياري و استادي ارتقا يابند.

6- بررسي و تصويب برقراري فوق العاده شغل و جذب براي اعضاي هيأت علمي.

7- تجديد نظر لازم براي افزايش فوق العاده‌هاي مأموريت روزانه اعضاي هيأت علمي اعم از مأموريت‌هاي داخل و خارج.

8- تجديد نظر و اصلاحات لازم در آيين نامه استخدامي در بخش استخدام, مأموريت‌هاي آموزشي, فرصت مطالعاتي و مرخصي استحقاقي و بدون حقوق.

9- بررسي و تصويب ضوابط خاصي براي اعضاي هيأت علمي جانباز و آزاده.

10- بررسي ميزان شهريه دانشجويان دوره هاي شبانه.

11- بررسي و تصويب دستورالعمل‌هاي لازم به منظور تعيين سقف ساعات حق‌التدريس اعضاي هيأت علمي.

12- بررسي و تصويب ساعات موظف تدريس اعضاي هيأت علمي و تعيين جايگاه و نقش پژوهش در فرآيند تكليف اعضاي هيأت علمي تحت عنوان اصلاح ماده 31 آيين نامه استخدامي هيأت علمي.

13- تدوين آيين نامه مقررات مالي و اداري كارآمد و مستقل دانشگاه‌ها.

هرچند دستاوردهاي مورد اشاره هنوز مطابق آرمان و منزلت دانشگاه‌ها نيست, اما توفيق نسبي حاصل شده است بي‌شك وضع اين مقررات به دانشگاه‌ها استقلال مالي و اداري و تشكيلاتي داده كه همان هويت علمي ويژه موردنظر است. مجموع اين فعاليت‌ها و اقدام‌ها راه را براي تفويض اختيار بيشتر به دانشگاه‌ها از يكسو و تمركز‌زدايي از سوي ديگر هموارتر خواهد كرد.

مرور بر كارنامه و عملكرد هيأت‌هاي امنا در طي 10 سال گذشته و تجارب حاصل از اين عملكرد در خط مشي گذاري و تعيين سياست‌هاي اجرايي دانشگاه‌ها اين انديشه را بارور مي‌سازد كه بايد به طور جدي در ساختار و وظايف هيأت‌هاي امنا با توجه به ساختار جديد وزارت علوم, تحقيقات و فناوري تجديد نظر نمود.

ترديدي نيست كه احساس تعلق هر عضو در تركيب مي‌تواند اثربخشي و ايجاد حساسيت به مسائل دانشگاه داشته باشد. بايد تلاش شود كه از افرادي با انگيزي و داراي نفوذ اداري, سياسي, علمي و اجتماعي در تركيب هيأت امنا استفاده شود.

تنگناها و راه‌حل ها

1- مهمترين مشكلي كه هيأت‌هاي امنا در سراسر كشور درحال حاضر با آن مواجه اند, موانعي است كه بر سر راه اجراي مصوبات آن قرار مي‌گيرد. خصوصاً آن قسمت از مصوبات كه داراي بار يا آثار مالي مي‌باشند زيرا برخي از سازمان‌ها براساس قوانين عام كشور مانع اجراي اين مصوبات مي‌شوند. لذا مي‌طلبد كه ارتباط بين دستگاه‌هاي اجرايي ديگر كشور كه براساس قوانين موجود مسئول و متولي امور مسائل اداري و مالي و تشكيلاتي و استخدامي هستند به طور دقيق مشخص شود به نحوي كه مصوبات هيأت‌هاي امنا بدون هرگونه شبهه و ايرادي قابل اجرا باشد.

2- هيأت امنا همانند پلي رابط ميان دانشگاه و جامعه باشد تا با ياري اعضاي خود با انديشه‌هاي نو و تازه روش‌هاي انطباق با خواست‌هاي دگرگون شونده جامعه را مدنظر قرار داده و بيازمايد, وسعت اختيار به دانشگاه دهد, تمركز زدايي را تأمين كند و در نهايت تصميم گيري بر پايه مشاركت و رأي زني را تسهيل نمايد.

3- افزودن اختيارت جديد در وظايف موجود به نحوي كه هدايت و راهبري دانشگاه‌ها از اصلي ترين وظايف آن مي‌باشد و براساس آن اختيارات در مقاطع مشخص بتواند تصميم گيري‌هاي لازم را درمورد فعاليت‌هاي پژوهشي, آموزشي, اداري, مالي, استخدامي, دانشجويي بنمايد و نظارت و ارزيابي عملكزد دانشگاه را انجام دهد.

4- عمده منابع مالي دانشگاه‌ها به عهده دولت است و مشاركت‌هاي مردمي در تأمين قسمتي از منابع مالي دانشگاه درحد شايسته و قابل قبول نيست. لذا باتوجه به پتانسيل‌هاي موجود در دانشگاه‌ها و فضاي مناسب فرهنگي, اجتماعي, اقتصادي كشور با وضع قوانين خاص تمهيداتي فراهم شود تا با ارائه خدمات اجرايي, آموزشي تحقيقات و پژوهشي, مشاوره‌اي و انتشاراتي, فرهنگي, ورزشي و ... دانشگاه رأساً قادر به تأمين بخشي از منابع به منظور تقويت بنيه مالي خود باشد.

5- يكي از منابع بالقوه بنيه مالي دانشگاه به ويژه در كشور ما مزاياي سنت حسنه وقف است كه با شناسايي و اطلاع‌رساني به موقع و تبليغات و قدرشناسي طي برنامه‌هاي ويژه و خاص دراين زمينه بايد اقدام صورت پذيرد. و با اختصاص دادن بخشي از وجوه شرعي به دانشگاه‌ها در واقع يكي از مصارف صحيح اين وجوه را مي‌توان به تأمين بخشي از هزينه‌هاي دانشجويي اختصاص داد. تشكيل كانون خاص بدين منظور از طريق هيأت‌هاي امنا مي‌تواند بر جلب كمك‌هاي مردمي و معنوي ارتباط جامعه را با دانشگاه‌ها تسهيل نمايد.

6- هماهنگي لازم و كافي با قوانين و مقررات اجرايي كشور به خوبي صورت نگرفته و اين موضوع بايد در شرح وظيفه هيأت امنا به خوبي بيان گردد و اصطلاحات و واژه‌هاي بكار گرفته شده بگونه شفاف در قوانين و شرح وظيفه هيأت امنا تعريف شود.

7- اگر طبق قوانين اختياراتي به هيأت امناي دانشگاه‌ها داده مي‌شود بايستي اين امر در وضع قوانين و مقررات بعدي منجمله قوانين بودجه همواره مدنظر باشد تا با تصويب قوانين مختلف مشكلات اجرايي براي هميشه حل شده تلقي گردد. مشكل تعداد مراجع تصميم گيري در اجراي مصوبات هيأت‌هاي امنا وجود نداشته باشد و ايجاد هماهنگي جايگزين تداخل وظايف گردد.

8-تعيين مرجعي براي رسيدگي به اختلاف نظرهاي احتمالي در خصوص تصميمات و مصوبات هيأت‌هاي امنا پيشنهاد مي‌شود. اين مرجع مي‌تواند شوراي هماهنگي هيأت‌هاي امنا يا شوراي عالي علوم, تحقيقات و فناوري باشد.

9- با عنايت به عملكرد هيأت‌هاي امنا و مشكلات مورد اشاره براي اجراي مصوبات آن, قانون تشكيل هيأت‌هاي امنا به شرح پيوست پيشنهاد مي‌شود.

جدول شماره 1- وضعيت هيأت هاي امناي مناطق مختلف دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي و پژوهشي وابسته به وزارت علوم, تحقيقات و فناوري

نام هيأت امنا	محل دبيرخانه	مؤسسات عضو
منطقه يك پژوهشي	پژوهشگاه مواد و انرژي	سازمان پژوهشهاي علمي و صنعتي ايران مركز پژوهشهاي شيمي و مهندسي شيمي ايران مؤسسه بين‌المللي زلزله‌شناسي و مهندسي زلزله پژوهشگاه پليمر ايران مركزملي تحقيقات مهندسي ژنتيك و تكنولوژي زيستي مركز تحقيقات فيزيك نظري و رياضيات پژوهشكده صنايع رنگ پژوهشگاه مواد و انرژي پژوهشكده هوا فضا
منطقه دو پژوهشي	مركز اقيانوس شناسي	پژوهشگاه علوم انساني و مطلاعات فرهنگي مركز ملي اقيانوس شناسي مؤسسه پژوهش و برنامه ريزي دانشگاه جامع علمي و كاربردي سازمان سمت مركز اطلاعات و مدارك علمي ايران مركز مطالعات و پژوهشهاي جمعيتي آسيا و اقيانوسيه پژوهشكده حوزه و دانشگاه
منطقه شمال	دانشگاه گيلان	دانشگاه گيلان دانشگاه مازنداران دانشگاه علوم كشاورزي و منابع طبيعي گرگان دانشگاه شاهرود دانشكده علوم پايه دامغان دانشگاه سمنا

نام هيأت امنا	محل دبيرخانه	مؤسسات عضو
منطقه شمال غرب	دانشگاه زنجان	دانشگاه اروميه دانشگاه زنجان مركز تحصيلات تكميلي زنجان دانشگاه محقق اردبيل
منطقه شمال شرق	دانشگاه فردوسي مشهد	دانشگاه فردوسي مشهد دانشگاه تربيت معلم سبزوار دانشگاه بيرجند
منطقه غرب	دانشگاه رازي	دانشگاه رازي دانشگاه بوعلي سينا دانشگاه لرستان دانشگاه ايلام دانشگاه كردستان
منطقه جنوب	دانشگاه شيراز	دانشگاه شيراز دانشگاه خليج فارس مجتمع آموزش عالي ياسوج كتابخانه منطقه‌اي علوم و تكنولوژي شيراز
منطقه جنوب شرق	دانشگاه سيستان و بلوچستان	دانشگاه هرمزگان دانشگاه شهيد باهنر كرمان دانشگاه وليعصر (عج) رفسنجان دانشگاه يزد دانشگاه سيستان و بلوچستان مركز بين‌المللي علوم و تكنولوژي پيشرفته و علوم محيطي دانشگاه زابل
منطقه مركزي	دانشگاه خواجه نصيرالدين طوسي	دانشگاه صنعتي خواجه نصيرالدين طوسي دانشگاه علامه طباطبايي دانشگاه هنر دانشگاه اراك دانشگاه الزهرا (س)

نام هيأت امنا	محل دبيرخانه	مؤسسات عضو
منطقه اصفهان	دانشگاه صنعتي اصفهان	دانشگاه صنعتي اصفهان دانشگاه اصفهان دانشگاه شهركرد دانشگاه كاشان دانشگاه هنر اصفهان
منطقه تبريز	دانشگاه تبريز	دانشگاه تبريز دانشگاه تربيت معلم تبريز
دانشگاه تهران	دانشگاه تهران	دانشگاه تهران
دانشگاه تربيت معلم	دانشگاه تربيت معلم	دانشگاه تربيت معلم
دانشگاه شهيد بهشتي	دانشگاه شهيد بهشتي	دانشگاه شهيد بهشتي
دانشگاه شهيد چمران اهواز	دانشگاه شهيد چمران اهواز	دانشگاه شهيد چمران اهواز
دانشگاه علم وصنعت	دانشگاه علم وصنعت	دانشگاه علم وصنعت
دانشگاه صنعتي اميركبير	دانشگاه صنعتي اميركبير	دانشگاه صنعتي اميركبير
دانشگاه صنعتي شريف	دانشگاه صنعتي شريف	دانشگاه صنعتي شريف
دانشگاه بين‌المللي امام خميني (ره)	دانشگاه بين‌المللي امام خميني (ره)	دانشگاه بين‌المللي امام خميني (ره)
دانشگاه تربيت مدرس	دانشگاه تربيت مدرس	دانشگاه تربيت مدرس
دانشگاه صنعتي سهند	دانشگاه صنعتي سهند	دانشگاه صنعتي سهند
دانشگاه پيام نور	دانشگاه پيام نور	دانشگاه پيام نور
شهرك علمي و تحقيقاتي اصفهان	شهرك علمي و تحقيقاتي اصفهان	شهرك علمي و تحقيقاتي اصفهان
بنياد دانشنامه بزرگ فارسي	بنياد دانشنامه بزرگ فارسي	بنياد دانشنامه بزرگ فارسي
دانشگاه قم	دانشگاه قم	دانشگاه قم