گفتگو با دکتر حسین زاده لطفی :نقش موسسات آموزش عالی در توسعه
تاریخ انتشار: ۱۰ خرداد ۱۳۹۹ ساعت انتشار: ۰۹:۱۱

گفتگو با دکتر حسین زاده لطفی :نقش موسسات آموزش عالی در توسعه

نقش موسسات آموزش عالی در رشد و توسعه ی کشور غیرقابل انکار است. یکی از مهمترین ارکان توسعه دانشگا ه ها هستند. وضعیت موسسات عالی به صورت مستقیم و غیرمستقیم بر فضای اقتصادی، سیاسی و فرهنگی جامعه تاثیر می گذارد. امروزه ارتباط دانشگاه و صنعت تا حد هشدار دهند های کم شده و تبعات این امر خیل عظیم فار غ التحصیلان بیکار و اتلاف دانش تولیدی در دانشگا ه هاست. ارتباط دانشگاه و نهادهای اجرایی، قطعا نقش بسزایی در بروز شدن را هکارها، رشد و توسعه و رونق اقتصادی دارند. پیرامون این معضل با یکی از اساتید دانشگاه به گفتگو نشستیم.

دکتر فرهاد حسی نزاده لطفی، متولد 1346 در بابل است؛ ایشان دکترای ریاضی دارند و با درجه ی استادی عضو هیات علمی  دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات هستند. دکتر حسین زاده لطفی در سمت های اجرایی متعددی نظیر مدیر گروه رشته ریاضی، معاون و ریاست دانشکده علوم پایه، معاون پژوهشی واحد علوم و تحقیقات، رئیس واحد تهران مرکزی، معاون پژوهشی دانشگاه علو م وتحقیقات، معاونت آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشگاه آزاد اسلامی و مشاور آموزشی رئیس دانشگاه فعالیت داشته اند به همین دلیل نقطه بند  به سراغ ایشان رفته و از چالشهای آموز ش عالی می پرسد.

  • یکی از ارکان اساسی توسعه هر کشور و منطقه ای، وجود موسسات آموزش عالی است؛ این توسعه م یتواند در زمینه های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی اتفاق بیفتد؛ نظرتان را در این زمینه بیان کنید؟

در زمینه ی اقتصادی وجود موسسه آموزش عالی در یک منطقه می تواند باعث ایجاد مشاغل مستقیم و تعدادی مشاغل غیر مستقیم شود. ارتباط دانشگاه با صنعت و مراکز اقتصادی مهمترین عامل توسعه است در همه جای دنیا مسائل و موانع رشد صنعت به مراکز تحقیقاتی و آموزش عالی ارجاع داده می شود تا صاحبنظران و دانشمندان آن مبحث به بررسی موانع و مشکلات بپردازند و مسائل را حل نمایند. تاثیر مستقیم دیگری که دانشگاه بر توسعه ی اقتصادی و فرهنگی می گذارد، تربیت نیروی متخصص و ماهرا ست که در آینده متولیان ا مور تخصصی جامعه هستند. با تربیت درست نیروی ماهر و متخصص و رفع موانع، کشور به سرعت مسیر توسعه را طی خواهد کرد.

  • به نظر شما بهبود فضای آموزشی، علت توسعه است یا معلول آن؟

بهبود فضای آموزشی می تواند نقش به سزایی در تحقق اهداف داشته باشد. بدیهی است برای رسیدن به اهداف فرهنگی،

آموزشی و پژوهشی در دانشگاه، عوامل متعددی تاثیرگذار هستند و زیرساخت های زیادی نیز لازم داریم؛ از جمله زیرساخت های مورد نیاز فضای آموزشی با کیفیت هم به لحاظ شاخص های فیزیکی هم ازجهت فرایندهای تعریف شده؛ بدیهی است آموزش در فضای آموزشی مناسب، با کیفیت بهتر صورت می گیرد.

  • مشکلات و چالشهای فرا روی دانشگاه ها چیست؟

یکی از مهم ترین چالش های پیش روی آموزش عالی، عدم تطابق برنامه های درسی با بافت و نیاز جامعه و ساختار تولیدی است؛ این معضل گریبان فارغ التحصیلان دانشگاه را می گیرد؛ افراد زیادی با داشتن مدرک دانشگاه های معتبر، برای موقعیت های شغلی مناسب نیستند و مهارت و تخصص لازم را ندارند. البته گا مهایی در این زمینه برداشته شده است و اقداماتی نیز جهت رفع این مشکل در حال انجام است و امیدواریم این مشکل در سا لهای آتی کمرنگ شود. مشکل بزرگ دیگر که متاسفانه هر سال پررنگ تر نیز می شود، بی انگیزگی در دانشجویان است که در سطح کشور و همه ی دانشگا هها با آن ر وبه رو هستیم بی انگیزگی دانشجویانمی باشد که  تحقق اهداف فرهنگی، آموزشی و پژوهشی را با چالش مواجه می کند و با توجه به این که رسالت آموزش عالی تربیت نیروی ماهر و متخصص و متعهد برای جامعه است، این فرایند باعث کاهش توان جامعه برای حل مشکلات و مسائل می شود و جامعه را با نقصان در دانش و آگاهی و همچنین کمبود نیروی متخصص و ماهر مواجه خواهد کرد. چالش بزرگ بعدی، تفاوت فاحش سطح دستمزد اعضای هیات علمی در داخل و خارج کشور است؛ این مساله می تواند خطر مهاجرت اعضای هیئت علمی توانمند و متخصص را برای همکاری با دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی خارج از کشور افزایش دهد. اگر فکری اساسی برای رفع این مشکلات انجام نشود، در آینده آموزش عالی و جامعه با چالش های بزرگی مواجه خواهند بود.

  • به نظر شما مکانیزم جذب اعضای هیات علمی مناسب است؟

در مکانیزم جدید جذب اعضای هیئت علمی که از سال 1388 به وجود آمده است، سعی شده اصلاحات زیادی انجام شود؛ در این مکانیزم هیئت های جذب استانی به وجود آمد ه اند که مستقیماً زیر نظر هیئت عالی جذب فعالیت می کنند. این فرایند با وجود همه محاسن، یک مشکل اساسی دارد و آن هم طول زمان رسیدگی به درخواست متقاضی جذب از طریق فراخوان می باشد که این فرایند ممکن است دو سال طول بکشد و متقاضی بسیاری از فرصت های شغلی خود را از دست بدهد.

  • به نظر شما سیستم آموزش عالی شرایطی در شان مرتبه هیئت علمی فراهم نموده است؟

اعضای هیئت علمی تمامی تلاششان را برای انجام رسالت خود انجام می دهند. متولیان امر آموزش عالی و دانشجویان، باید با درک جایگاه و نقش اعضای هیئت علمی در تحقق اهداف آموزش عالی، احترام بیشتری به این مقام بگذارند. اهمیت این جایگاه از طرفی به عملکرد علمی و فرهنگی اعضای هیئت علمی در اجتماع وابسته است و از طرف دیگر به عملکرد تصمیم سازان در این حوزه مربوط می شود. با وجود ناملایماتی که برای این قشر جامعه وجود دارد، این افراد در عرصه های آموزشی و پژوهشی تلاش می کنند و بارها راه گشای مشکلات پیش روی جامعه و صنعت بوده اند.

  • تبعات مدر ک گرایی برای آموزش عالی کشور چیست؟

مدر ک گرایی یکی از مهمترین مسائل رایج کشور ما است؛ به طور یکه ردیف های استخدامی برای کارهای روتین، تکراری، ساده و غیرحرفه ای در رده های پایین سازمانی، حداقل مدرک کارشناسی را نیاز دارند؛ در رده های بالاتر هم تحصیلات تکمیلی نیاز است؛ همین امر باعث شده در دهه ی گذشته حجم عظیمی از مدیران رد ه بالا، برای تحصیلات تکمیلی، حتی در مقطع دکترای تخصصی، تقاضای فراوان داشته باشند و این حجم از تقاضا، آن هم فقط جهت کسب مدرک، کیفیت آموزش را به شدت کاهش داده است. در شرایط فعلی اخذ پستهای رد ه بالا نیازمند مدرک دکترای تخصصی است، در حالیکه در همه جای دنیا دارنده مدرک دکترای تخصصی، پژوهشگر، مدرس و یا مشاور است، نه مدیر اجرایی ! برای مدیریت در سطوح مختلف، تجربه، تخصص و مهارتی بیش از مدرک ضرورت دارد. این تب مدرک گرایی باعث شده است بسیاری از مراکز آموزش عالی بدون داشتن زیرساخت ها و امکانات لازم، مثل عضو هیئت علمی مجرب، کتابخانه و مراکز تحقیقاتی و حتی فضای فیزیکی مناسب و… اقدام به پذیرش دانشجو در رشته های پر طرفدار نمایند که همین امر باعث افت کیفی آموزش عالی شده است.

  • آیا می توان مشکلات آموزش عالی را در مکانیزم پذیرش دانشجو جستجو کرد؟

بله؛ قطعاً ریشه ی بسیاری از مسائل موجود در آموزش عالی، در فرایند جذب دانشجو است؛ در بسیاری از کشورهای دنیا، پذیرش دانشجو تابع سیاست های همان دانشگاه است و وزارت علوم وظیفه سیاست گذاری آموزشی دارد نه پذیرش دانشجو. متأسفانه تا زمانیکه بودجه دانشگاه های دولتی و غیردولتی از دانشجویان تامین می شود، شاهد این وضع خواهیم بود.

  • مشکلات اصلی مدیریتی در آموزش عالی کشورمان چیست؟

وجود مراکز متعدد آموزش عالی، وجود رشته محلهای موازی دایر شده در این مراکز و نبودن داوطلب به تعداد صندلیهای تعریف شده، باعث شده اغلب مراکز آموزش عالی رسالت اصلی خود را فراموش کرده و به فکر جذب دانشجو و پر کردن صندلی های خالی باشند. به همین دلیل ضرورت دارد وزارت علوم یک بازمهندسی و ممیزی در رشته محل های اختصاص داده شده به تمام موسسات آموزش عالی انجام دهد و آ نها را متناسب با میزان داوطلب و نیاز جامعه و منطقه، تعدیل و تنظیم نماید. علاوه بر آن بازنگری در سرفصل های دروس و  بروزسازی آ نها برای تربیت نیروی متخصص متناسب با نیازهای امروز یکی دیگر از چالشهای بزرگ وزارت علوم است.

  • مدیر یک موسسه آموزشی علاوه بر فاکتورهای علمی چه ویژگی دیگری باید داشته باشد؟

مدیر یک موسسه آموزشی باید بینش علمی داشته باشد، اهداف موسسه خود و نیازهای جامعه را بشناسد و سازمان خود را برای تحقق اهداف و رفع نیازها هدایت نماید. مدیر یک موسسه آموزش عالی باید تجربه کافی در مدیریت تمامی سطوح؛ مدیریت گروه، ریاست دانشکده، معاونت و… را داشته باشد؛ اشراف به قوانین و مقررات نیز ضروری است؛ مدیر باید شناخت کافی از تمام فرایندهای سازمان داشته باشد و منافع سازمان را به منافع خود ترجیح دهد.

  • نظر شما راجع به سیاسی شدن دانشگاه و تحمیل مدیران به دانشگاه ها چیست؟

دانشگاه نباید محل بده بستان های سیاسی باشد؛ در غیر این صورت باید فاتحه ی دانشگاه را بخوانیم. داشتن بینش سیاسی برای دانشجویان، کارکنان و اساتید لازم است، اما نباید سیاست را وارد تصمیمات خودشان بکنند. تمام تلاش آموزش عالی فارغ از جناح و گروه بند یهای سیاسی، باید صرف اعتلای کشور شود.

  • روند رشد آموزش عالی بدون توجه به نیازهای کشور انجام شده است، پیامدهای این رویه چیست؟

همانطور که عرض کردم، توسعه ی بی رویه آموزش عالی در سالیان اخیر باعث کاهش کیفیت آموزش و پژوهش در دانشگاه ها شده است. ممکن است این توسعه ی بی رویه در سال های آتی مشکلات بزرگ تری ایجاد نماید، برای روشن شدن بحث به ذکر یک مثال می پردازم؛ پذیرش بی رویه دانشجو در رشته هایی که به ظاهر دارای بازار کار هستند و به همین دلیل در دانشگاه به عنوان رشته های پرطرفدار شناخته می شوند؛ مثل حسابداری و حقوق و… در مقاطع مختلف تحصیلی، در بلند مدت بر کیفیت دانش آموختگان و خروجی های علمی اعم از پایان نامه، مقاله ، کتاب و کارهای تحقیقاتی اثر سو میگذارد که این تاثیر در ده سال آینده در جامعه نمود خواهد کرد. علاوه بر این، به دلیل کاهش جمعیت در یکدور ه ی زمانی و به تبع آن کاهش واجدین شرایط )فارغ التحصیلان مدارس متوسطه( و گرایش این افراد به رشته های پرطرفدار بسیاری از صندل یهای رشته های علوم پایه )به علت نداشتن بازار کار( که نقشی راهبردی در توسعه علم دارند، خالی بماند و این روند در بلندمدت تاثیری بنیادی بر مسیر توسعه علم و صنعت میگذارد.

  • آیا راهکار پذیرش دانشجو از طریق سنجش توان علمی برای هر رشته به صورت مجزا، می تواند در ساما ن دهی به وضعیت آموزش عالی موثر باشد؟

پذیرش باید در دو مرحله صورت گیرد؛ ابتدا پذیرش عمومی و سپس پذیرش به صورت سنجش اختصاصی برای هر رشته. البته این راهکار زمانی که تعداد داوطلبان زیاد باشد، مفید خواهد بود. در اغلب دانشگاه های دنیا پذیرش دانشجو توسط خود دانشگاه صورت می گیرد نه به صورت متمرکز.

برگرفته از سایت فرصت نو

https://forsatno.ir/2020/04/28/%d9%86%d9%82%d8%b4-%d9%85%d9%88%d8%b3%d8%b3%d8%a7%d8%aa-%d8%a2%d9%85%d9%88%d8%b2%d8%b4-%d8%b9%d8%a7%d9%84%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d8%aa%d9%88%d8%b3%d8%b9%d9%87-%d8%a7%d8%b1%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d8%b7-%d9%85/

کلید واژه ها: موسسه آموزش عالی توسعه


نظر شما :