معرفی شهر تنکابن  
 

شهرستان تنکابن از شمال به دریای خزر، از شرق به شهرستان چالوس ، از جنوب به شهرستان قزوین و از مغرب به شهرستان رامسر محدود می شود. این شهرستان مشتمل است بر دو بخش مرکزی و عباس آباد، هفت دهستان و شهرهای تنکابن ، عباس آباد، نشتارود، کلارآباد، خرم آباد و سلمان شهر(متل قو).

قسمت شمالی تنکابن جلگه ای است و نقاط شهری و بیشتر آبادیهای شهرستان در آن قرار دارد. قسمت مرکزی (میان بند) شهرستان را ارتفاعات پوشیده از جنگل و قسمت جنوبی آن را کوههای فاقد پوشش جنگلی فراگرفته است.

تنکابن به معنی پایین تنکا است. تنکا شهری بود که در سال ۷۸۹ منهدم گشت و آن هنگام قلعه ای به نام (دژ تنکا) در محل شهر سابق بود. شهرستان تنکابن (نام آن پیش از انقلاب اسلامی : شهسوار) در تقسیمات کشوری (۱۳۱۶ ش )، در استان دوم (مازندران ) تشکیل شد. ظاهراً تنکابن از دوره اواخر قاجار نیز شهسوار گفته می شد. شهر تنکابن در ارتفاع حدود ۲۰ متر پایینتر از سطح آبهای آزاد و در حدود ۲۳۰ کیلومتری غرب شهر ساری (مرکز استان مازندران ) واقع است . رود تیرِم در غرب شهر جریان دارد و چشمه کیله از وسط شهر می گذرد و به دریای خزر می ریزد. بیشترین دمای شهر در تابستانها ْ۳۵ و کمترین آن در زمستانها ْ۳- است میانگین بارش سالانه تنکابن ۲۵۳ ، ۱ میلیمتر است. راه اصلی کناره دریای خزر، شهر تنکابن را با شهرهای چالوس در ۵۳ کیلومتری ، کلارآباد در ۳۷ کیلومتری ، سلمان شهر در ۲۸ کیلومتری ، عباس آباد در ۲۱ کیلومتری و نشتارود در ۱۲ کیلومتری شرق آن و رامسر در ۲۲ کیلومتری غرب آن مرتبط می کند. از تنکابن با راه اصلی به شهر خرم آباد در جهت جنوبی و با راه فرعی به آبادی های جنوب شهرستان می توان رسید.

آبادی تنکابن تا اوایل دوره پهلوی تابع خرم آباد بود. در ۱۳۱۴ ش با انتقال ادارات دولتی از خرم آباد به تنکابن مرکزیت یافت و شهر شد . اهالی این شهرستان به فارسی و گویش های مازندرانی و گیلکی سخن می گویند و شیعه دوازده امامی اند.

تنکابن در زمان ساسانیان جزء گیلان محسوب می شد. چون حدود گیلان در آن زمان از تالش تا رود چالوس بود. فرمانروایی این سرزمین سپس در اختیار «باوندیان و قارونیان» قرار گرفت، «پادوسپانان» که از شاخه دوم گاوبارگان بودند تا زمان سلاطین صفوی (شاه عباس اول) حکومت محلی خود را بر این منطقه ادامه دادند، در زمان عمربن العلاء (۱۴۵-۱۵۷ هـ) رویان که تنکابن جزئی از آن بود به طبرستان پیوست. دین مردم تنکابن به احتمال زیاد تا اوایل قرن دوم زرتشتی بود و اسلام بعد از آن در اینجا نفوذ کرد.

در زمان زندیه حکومت تنکابن شش سال زیر فرمان ابراهیم محمد خان عمارلو و بعد از آن رستم خان عمارلو حاکم این ناحیه شد که هدایت خان حکمران گیلان با جلب موافقت کریم خان تنکابن را ضمیمه گیلان نمود.پس از چندی مهدی خان خلعتبری بزرگ خاندان خلعتبری به نیابت از مردم بخاطر ظلم و ستمی که قوی اوصلو پیش کریم خان برای دادخواهی رفت و نتیجه دیدار این بود که از کریم خان عنوان لقب خانی را گرفت و به حکومت تنکابن منصوب شد. از آن ایام تا سده چهاردهم حکومت تنکابن در خاندان آنها موروثی شد . در زمان محمدشاه قاجار (۱۲۵۰ـ۱۲۶۴) که حبیب اللّه ساعدالدوله حاکم تنکابن و محال ثلاث شده بود، تنکابن نفوذ سیاسی بسیار یافت (یوسفی نیا، ص ۳۳۹). در حدود ۱۲۷۵ مکنزی و ملگونوف درباره بلوک و محله تنکابن و مالیات آن ، تولید ابریشم و صادرات گندم و برنج آن به گیلان و قزوین و باکو مطالبی آورده اند. در دوره مشـروطـه (ح ۱۳۲۴ـ۱۳۲۷) ــ که با قیـام محمد ولی خان تنکابنی ، ملقب به سپهدار تنکابنی ، همراه بود ــ تنکابن یکی از مراکز آزادی خواهی شد . امیراسعد تنکابنی ، حاکم تنکابن و فرزند سپهدار تنکابنی ، با رد مذاکرات هفتم ذیحجة ۱۳۲۴ مجلس برای انتخاب وکلا، محال ثلاث تنکابن را «حکومت مستقله » خواند.

مهمترین کوههای شهرستان تنکابن عبارت اند از: علم کوه ، تخت سلیمان ، پیت غار (ارتفاع بلندترین قله : ح ۰۰۰ ، ۴ متر) در حدود ۳۸ کیلومتری جنوب شهر تنکابن و جنوب شرقی آبادی آردو، نَواس کوه / نواسرکوه (ارتفاع بلندترین قله : ح ۷۰۰ ، ۳ متر) در حدود ۳۸ کیلومتری جنوب شهر تنکابن و جنوب آبادی آردو، سیاه کَر (ارتفاع بلندترین قله : ح ۶۰۰ ، ۳ متر) اَسب چَر (ارتفاع بلندترین قله : ح ۳۵۰ ، ۳ متر) در حدود ۴۰ کیلومتری جنوب غربی شهر تنکابن ، سَرگُل (ارتفاع بلندترین قله : ۳۵۰ ، ۳ متر) در حدود ۲۸ کیلومتری ، بِلِس کوه (ارتفاع بلندترین قله : ۱۵۰ ، ۳ متر) در حدود ۳۲ کیلومتری و توله سَر (ارتفاع بلندترین قله : ۰۰۵ ، ۳ متر) در حدود ۳۳ کیلومتری جنوب غربی شهر تنکابن . گردنه «قلعه گردن » در جنوب روستایی به همین نام ، در حدود یک کیلومتری جنوب غربی شهر خرم آباد، واقع است .

رودهای تنکابن عبارت اند از: چشمه کیله (سه هزار) به طول حدود ۸۰ کیلومتر با جهت جنوبی ـ شمالی ، دوهزار به طول حدود ۱۰ کیلومتر، چالَک رود/ چالِک رود به طول حدود ۴۰ کیلومتر، صفارود به طول حدود ۲۴ کیلومتر، اِزارود (هزاررود)، گرمارود (شاخة اصلی سه هزار)، نشتارود، تنگه چال ، تیرِم (شیرود)، وَلَم رود و تیله رود. این رودها پس از آبیاری اراضی شهرستان به دریای خزر می ریزند. همچنین این شهرستان دریاچه های کوهستانی و چشمه های آب گرم و معدنی دارد .

پوشش گیاهی تنکابن مشتمل است بر: توسکا، شمشاد، بلوط ، مَمْرَز، افرا، راش ، زبان گنجشک ، گون ، گل گاوزبان و مراتعی برای چرای دام . از جانوران نیز دارای شغال ، گراز، پلنگ ، خرس ، قِرقی و قوش است . در رودهای آن انواع ماهی یافت می شود، از جمله قزل آلا، سفید، آزاد، کفال و کپور.

محصولات مهم زراعی این شهرستان عبارت است از: برنج ، چای ، گندم ، جو، لوبیا، انواع صیفی و علوفه دامی . مرکّبات آن ، از جمله پرتقالِ قلعه گردن یا شهسوار ( رجوع کنید به نوشین ، ص ۱۲۴)، مشهور است .همچنین کیوی ، فندق ، گلابی ،سیب ،آلو و آلوچه درآن به عمل می آید که بعضی از این میوه ها صادر می شود. پرورش گاو، گوسفند، بز، گاومیش ، اسب و طیور، بویژه در میان بند، از مشاغل رایج آنجاست . واحدهای صنعتی پرورش دام نیز در آنجا فعالیت دارند. شیلات در کرانه های آن تأسیسات ماهیگیری دارد و شغل بعضی اهالی ماهیگیری است . از صنایع جدید، کارخانه ها و کارگاههای تولید چای (از جمله در قلعه گردن و کلارآباد)، کارخانه های تولید مواد غذایی و بهداشتی ، پوشاک و چرم (ازجمله کارخانه خزرخز) در آن فعال است . دارای معدن سنگ آهک در چهارده کیلومتری جنوب غربی شهر تنکابن (نزدیک آبادی یوسف آباد) است . برخی نیز به منابع نفت در آنجا اشاره کرده اند (مورگان ، ج ۱، ص ۱۹۶؛ رابینو ، ص ۵۳؛ جمالزاده ، ص ۷۰). از صنایع دستی ، نمدمالی و گلیم بافی و جوراب بافی و چادرشب بافی دارد.

فضای جنگلی سی سرا در سلمان شهر به مساحت ۵ر۱ هکتار و جنگل طبیعی خشکه داران به مساحت ۲۲۷هکتار ــ که جزو مناطق حفاظت شده است ــ و آبشارِ فرهادجوب در پنج کیلومتری جنوب شهر خرم آباد در این شهرستان قرار دارد .

از جمله آثار این شهر : ساختمان شهربانی ، پایه های چوبی اسکله بندر تجاری ، پل چشمه کیله / پل هشت چشمه بر روی رود چشمه کیله . این پل ۱۲۳ متر طول ، شش متر عرض و هشت پایه دارد و بین سالهای ۱۳۱۱ تا ۱۳۱۳ ش احداث شده است از محلات کنونی شهر، سبزه میدان ، شهسوار محله ، رمضانخیل ، پس کلایه کوچک و بزرگ و تازه آباد قابل ذکرند.

از جمله آثار قدیمی که می توان نام برد : عمارت دیوان خانه و مسجد قدیمی و قلعه پیروز در شهر خرم آباد در حدود یک کیلومتری جنوب شهر تنکابن ؛ عمارت منتظم دیوان و حمام قدیمی در آبادی گُلیجان در دو کیلومتری جنوب غربی شهر تنکابن ؛ عمارت شیخ نورالدین در آبادی نورآباد (احمدسرا) در هشت کیلومتری مغرب شهر تنکابن ؛ بقعه سیدحبیب اللّه در آبادی میانرود در ده کیلومتری جنوب غربی شهر تنکابن ؛ بقعه سیدحسین و سیدرضا در آبادی شیرود در سه کیلومتری شمال غربی شهر تنکابن ؛ بقعه دو برادران در آبادی کَچانَک در سه کیلومتری و بقعه سیدجلال در آبادی زَرَوج محله گلیجان در ده کیلومتری و بقعه میرسبحان در آبادیِ تمیجانَک در شش کیلومتری شمال غربی شهر تنکابن ؛ پلهای آجری در مسیر آبادیهای رَمَج محله ـ کچانک و نسیه محله ـ فقیه محله و روستای بُرامسر؛ مسجد علامه ؛ مدرسه سلیمانیه می باشد .

با مطالعه تاریخچه فرهنگی و هنری این منطقه می‌توان شاخص های متعددی از قبیل : شادروان حکیم مؤمن مؤلفِ تحفه المؤمنین،شادروان میرزاطاهرتنکابنی از علمای برجسته،زنده یاد سلمان هراتی و زنده یاد علی ثابت قدم شاعران پرآوازه این دیار ،شهاب حسینی، مهدی هاشمی ، مهتاب نصیر پور ، لادن مستوفی ، خانواده داوود نژاد ، بابک محمدی، زنده یاد مرتضی رستگار و زنده یاد حسن محمدی از هنرمندان بزرگ سینما و تئاتر ، هلاکو خلعتبری،دکترحبیب الله مشایخی و بزرگان دیگری که در هنرهای مختلف مانند هنرهای تجسمی ، موسیقی ، خوشنویسی ، نقاشی و طراحی ، نمایش،شعر و ادب، فرهنگ و تاریخ فعالیت مستمر هنری و فرهنگی دارند که بر طبق آمار شفاهی تعداد آنها چیزی حدود ۴۰۰۰ نفر است.


 

 

 

 

 

تاریخ انتشار خبر : چهارشنبه ,۲۲ آذر , ۱۳۹۱

کليه حقوق متعلق به موسسه آموزش عالي آيندگان مي باشد.
طراحـي و اجرا تـوسط : احمد عشوريـان